Teknoloji sözleşmelerinde sık yapılan hatalar

Yazılım projelerinde uyuşmazlıkların büyük kısmı kötü niyetten değil, sözleşmenin sessiz kaldığı noktalardan çıkıyor. Taraflar iyi niyetle başlıyor, iş ilerledikçe herkesin kafasındaki tanım biraz farklı olduğu ortaya çıkıyor ve sözleşmede o farkı çözecek bir hüküm bulunmuyor.

Aşağıdakiler, teknoloji sözleşmelerinde en sık boş bırakılan yerler.

1. "Teslim edildi" ne demek?

En pahalı belirsizlik bu. Sözleşmede iş tanımı bulunur ama kabul kriteri bulunmaz. Sonuçta geliştirici "teslim ettim", müşteri "çalışmıyor" der ve ikisi de haklıdır, çünkü ölçüt yoktur.

Netleştirilmesi gerekenler:

Kabulün hangi somut testlerle yapılacağı
Müşterinin kabul için kaç günü olduğu
Bu süre içinde sessiz kalmanın ne anlama geldiği (kabul mü, ret mi)
Tespit edilen eksiklerin hangi sürede giderileceği
Kısmi kabulün mümkün olup olmadığı

Sessizliğin sonucunu yazmamak, projeyi süresiz askıda bırakır.

2. Kapsam değişikliğinin bedeli yazılmamış olur

Her projede yeni talep gelir; sorun bu değil. Sorun, taleplerin hangi usulle kapsam değişikliğine dönüşeceğinin yazılmamış olması.

Sözleşme, değişiklik talebinin nasıl iletileceğini, kimin onaylayacağını, süre ve bedele etkisinin nasıl hesaplanacağını göstermelidir. Bu yoksa geliştirici ya bedelsiz iş yapar ya da ilişki bozulur.

3. Fikri mülkiyet devri eksik yazılır

Türk hukukunda bu, dikkatsizliğin en somut şekilde cezalandırıldığı yer.

FSEK m.52 uyarınca mali haklara ilişkin sözleşmelerin yazılı olması ve devredilen hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır. "Tüm hakları devredilmiştir" gibi genel bir cümle bu şartı karşılamaz; hangi mali hakkın (işleme, çoğaltma, yayma, temsil, umuma iletim) devredildiği tek tek sayılmalıdır.

İki nokta özellikle atlanıyor:

Çalışan ile yüklenici farkı. FSEK m.18/2, işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki hakların işvereni tarafından kullanılacağını düzenler. Bu hüküm serbest çalışana veya dış tedarikçiye uygulanmaz — onlarla ayrıca ve açık bir devir sözleşmesi yapılması gerekir. Ekibin bir kısmı freelance ise, kodun mülkiyeti sandığınız yerde olmayabilir.
Manevi haklar devredilemez. Devir yalnızca mali haklar için mümkündür; sözleşmede manevi hakların da devredildiğini yazmak o kısmı geçerli kılmaz.

4. Açık kaynak bileşenler hiç konuşulmaz

Bugün sıfırdan yazılan yazılım yok denecek kadar az; her proje kütüphane, paket ve hazır bileşen taşıyor. Bunların lisansları birbirinden farklı ve bazıları, ürününüzü dağıtırken kendi kodunuzu da aynı şartlarla açmanızı gerektirebiliyor.

Sözleşmenin cevaplaması gereken sorular:

Projede kullanılacak üçüncü taraf bileşenlerin listesi tutulacak mı?
Hangi lisans türleri baştan yasak?
Lisans ihlalinden doğan zarardan kim sorumlu?

Bu, teorik bir risk değil. Veri kümeleri de aynı sorunu taşır: bir veri setinin lisansı, onu kullanan ürünün ticari modelini doğrudan kısıtlayabilir.

5. SLA yazılır ama ölçüm tanımlanmaz

"%99,9 erişilebilirlik" cümlesi tek başına bir taahhüt değildir. Ölçüm tanımlanmadan sayı anlam taşımaz:

Erişilebilirlik hangi araçla, nereden ölçülecek?
Planlı bakım pencereleri hesaba dahil mi?
Süre aylık mı yıllık mı değerlendirilecek? (Yıllık %99,9 ile aylık %99,9 çok farklı şeylerdir.)
Taahhüt tutmazsa yaptırım ne? Ceza mı, ücret iadesi mi, fesih hakkı mı?

Ayrıca garanti ile bakım birbirine karışıyor. Garanti, teslim edilen işin ayıplı çıkmaması; bakım, sonrasında verilen hizmet. İkisinin kapsamı ve ücreti ayrı yazılmalı.

6. Kişisel veri hükmü sözleşmeye sonradan eklenir

Yazılım projelerinin çoğu kişisel veri işler. Buna rağmen KVKK hükmü genelde en sona, tek paragraflık genel bir madde olarak konur.

Netleştirilmesi gerekenler:

Taraflardan hangisi veri sorumlusu, hangisi veri işleyen? Bu ayrım sorumluluğun dağılımını belirler; KVKK m.12/2 uyarınca veri sorumlusu, veri işleyenle birlikte müştereken sorumludur.
Veri işleyenin talimat dışına çıkmaması, alt işveren kullanımı ve gizlilik yükümlülüğü yazılı mı?
Yurt dışına aktarım var mı? Bulut hizmetlerinin sunucusu yurt dışındaysa aktarım vardır ve KVKK m.9'un aradığı hukuki zemine (standart sözleşme, bağlayıcı şirket kuralları vb.) ihtiyaç duyar. Bu, "sunucumuz Frankfurt'ta" gibi teknik bir ayrıntı değil, bildirim gerektiren hukuki bir durumdur.
Sözleşme bittiğinde veri iade mi edilecek, silinecek mi, hangi sürede?

Son madde teknik ekiple birlikte yazılmalı: bazı kayıtların silinmesi mümkün olmayabilir. Mali kayıtlar için VUK m.253 ve TTK m.82 daha uzun saklama süresi öngörür. Böyle bir çatışmada çözüm, kaydı silmek yerine kimlik bilgisinden koparmak olabilir — ama bunun sözleşmede ve aydınlatma metninde doğru anlatılması gerekir.

7. Sorumluluk sınırı fazla iddialı yazılır

Sözleşmelere sık sık "yüklenici hiçbir zarardan sorumlu değildir" benzeri hükümler konuyor. TBK m.115 uyarınca borçlunun kast veya ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşma kesin olarak hükümsüzdür.

Yani sınırsız bir sorumsuzluk kaydı, güvence sağlamak bir yana, uyuşmazlıkta ilk düşen hüküm olur. Sorumluluğu sınırlamak isteyen tarafın makul bir tavan (örneğin yıllık sözleşme bedeli) ve kapsam (dolaylı zararların dışlanması) belirlemesi, her şeyi dışlamaya çalışmasından daha korunaklıdır.

8. Çıkış planı yoktur

Sözleşmeler başlangıcı ayrıntılı, bitişi belirsiz düzenler. Oysa asıl kriz anı bitiştir:

Kaynak kodu kimde kalacak, hangi biçimde teslim edilecek?
Ortam bilgileri, altyapı erişimleri, alan adı ve DNS yönetimi kime geçecek?
Devir sırasında ne kadar destek verilecek, ücreti nedir?
Üçüncü taraf servislerdeki hesaplar kimin adına açıldı?

Son soru pratikte çok sık sorun çıkarıyor: alan adı veya bulut hesabı ajans adına açıldıysa, ilişki bittiğinde müşteri kendi altyapısına erişemez hale gelebiliyor. Hesapların kimin adına açılacağı sözleşmede yazmalı.

Kısaca

İyi bir teknoloji sözleşmesi, taraflar anlaştığı sürece okunmayan bir belgedir; değeri anlaşmazlık çıktığında ortaya çıkar. Kabul kriteri, kapsam değişikliği usulü, hakların açık devri, veri hükümleri ve çıkış planı — bu beş başlık yazılıysa geri kalanı büyük ölçüde yönetilebilir.

Mevcut sözleşmelerinizi bu başlıklar üzerinden gözden geçirmek isterseniz bize yazın.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz. Mevzuata yapılan atıflar yayım tarihi itibarıyladır.